Powiat ziemski położony w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego. Siedzibą władz powiatu jest miasto Nowy Sącz.

Powiat posiada powierzchnię 1 550,24 km². Lasy i tereny leśne zajmują 44% obszaru powiatu, w tym najwięcej w gminach górskich: Rytro (72,8%), Łabowa (70,8%), Piwniczna-Zdrój (63,6%), Muszyna (61,2%), Krynica-Zdrój (57%), Kamionka Wielka (46,2%), Łącko (42,8%), Nawojowa (41,6%). Użytki rolne zajmują 47,1 % powierzchni, w tym 20,6 % łąki i pastwiska, sady – 1,6 %.

Większość powierzchni powiatu zajmują tereny górskie i wyżynne (pogórza). Główne pasma górskie Sądecczyzny to Beskid Sądecki, Beskid Niski i Beskid Wyspowy. Otaczają one Kotlinę Sądecką, która stanowi główne skupienie osadnicze regionu. Łączna długość potoków i rzek sięga na ziemi sądeckiej 1900 km. Największą rzeką jest Dunajec, a dalej Poprad i Kamienica Nawojowska. Na terenie powiatu brak jest jezior naturalnych, ale na skutek działalności człowieka powstało sztuczne Jezioro Rożnowskie o długości dochodzącej do 20 km. Znaczną część powiatu obejmuje Popradzki Park Krajobrazowy.

Powiat zamieszkuje 203 434 mieszkańców (30.06.2010), w tym 102 182 kobiet i 101 252 mężczyzn. Wskaźnik gęstości zaludnienia wynosi 131,33 osób/km². Wskaźnik urbanizacji wynosi 17,98%. Stopa bezrobocia wynosi 19,5% (31.03.2011).

Graniczy od wschodu z powiatem gorlickim, od północy z tarnowskim i brzeskim, od zachodu z limanowskim i nowotarskim (wszystkie położone w województwie małopolskim), a od południa ze słowackimi powiatami Stara Lubowla i Bardiów.

W skład powiatu wchodzi 16 gmin: miejska Grybów, cztery miejsko-wiejskie: Krynica-Zdrój, Muszyna, Piwniczna-Zdrój, Stary Sącz, wiejskie: Chełmiec, Gródek nad Dunajcem, Grybów, Kamionka Wielka, Korzenna, Łabowa, Łącko, Łososina Dolna, Nawojowa, Podegrodzie, Rytro. Trzy gminy położone nad Jeziorem Rożnowskim (Chełmiec, Gródek nad Dunajcem i Łososina Dolna) tworzą wraz z gminą Czchów (powiat brzeski) Związek Gmin Jeziora Rożnowskiego.

Najstarszą jednostką administracyjną na tych ziemiach była ukształtowana w XII i XIII wieku kasztelania sądecka. Jej granice na południu sięgały poza Beskid Sądecki i obejmowały Lubowlę, Podoliniec i Gniazda, na południowym zachodzie zaś opierały się o masywy górskie Lubania, Radziejowej i Tatr. Od strony zachodniej rubieże tego obszaru przebiegały linią działu wodnego między Dunajcem a Rabą, na północy dochodziły do kasztelanii czchowskiej, na wschodzie do bieckiej. Z wykazów podatkowych z 1581 (za panowania Stefana Batorego) wynika, że powiat sądecki obejmował oprócz kasztelanii sądeckiej (ale bez Spisza), także czchowską, część wojnickiej i całe Podhale. Przed I rozbiorem Polski Sądecczyzna sięgała aż po Wisłę, teren doliny Białej (z Grybowem) przyporządkowano Bieczowi, a Podhale – Szczyrzycowi. Później jednak do sądeckiego wróciły Podhale i Kotlina Grybowska, włączono też Beskid Wyspowy wraz z Tymbarkiem i Mszaną Dolną (poza nim pozostały Siedlce, Zbyszyce i dolina Łososiny). W 1867 reforma administracyjna wyłoniła powiaty: nowosądecki, nowotarski, limanowski i grybowski. Niepodległa Rzeczpospolita w 1918 podtrzymała ten podział. W 1932 w wyniku korekty do powiatu Nowy Sącz przyłączono Grybów. Okupanci hitlerowscy przyłączyli do tego rejonu Limanowszczyznę. Po wojnie przywrócono stan z okresu sanacji i właśnie te granice Sądecczyzny objął powiat do 1975, funkcjonująca eksperymentalnie w latach 1997-98 Sądecka Miejska Strefa Usług Publicznych i nowy powiat ziemski, który zainaugurował działalność 1 stycznia 1999.